Showing posts with label Bahasa Jawa. Show all posts
Showing posts with label Bahasa Jawa. Show all posts

Sunday, June 14, 2015

Cempala


Cempala ngrupikaken piranti sisan ‘senjata’ kunjuk dalang konjuk nyukakaken samukawis kengken, sae dhateng wiraniyaga, wiraswaramaupun waranggana.bentukipun artistik sanget, kadosaken meru. piyambakipun sanguh dipungebagaken ing kotak, dados keprak, sanguh ugi datheng kepyak,telu/sekawan lempengan logam ingkang digantungkan ing kotak ringgit. ing kala datheng kalih tangan dalang saweg nyepeng ringgit – uga niki ingkangunik – mila jejibahan konjuk ngungelaken keprak kersaa kepyak, kaliyan tetapngginakaken cempala, dipuntumindakake dening suku tan ki dalang. Cempala– kaliyan desain samekaten rupi punika – badhe dijepit ing antawis ibu driji uga driji telunjuk punikanipun.
Ngginakaken cempala mbetahaken latian konjuk ndening tingkatan ketrampilantertentu. nggebag kotak kaliyan cempala, Ki Dalang saged mileh macem-macem kebokmenawen pamungu kawontenan kaliyan dhodhogan, kados enten-enten, pathetan, kombangan. saged ugi dados kengken dhatengkarawitan konjuk mengawali, ngewahi, sirep, gesang utawi ngendelakengamelan. ugi saged dipunginakaken konjuk nyukakaken ilustrasi adegan,kados suwanten suku jaran, suwanten peperangan uga benten-benten. artosipun, nalika datheng kalih sigar tangan ki dalang saweg ngringgit, milakeprak utawi kepyak saged ugi mungel.

Mukawis keprigelan ingkang awis saged dipunningal dening para paningali ringgit, amargi biyasanipun piyambakipun saweg nyamleng ndhereki adeganingkang dipuntampilaken ing kelir (layar). Padahal konjuk mencapai tingkatkeprigelan kesebat, satiyang dalang kedah numindakake latian-latian ingkangintensif. ebo mboten, kaping sekawan anggota badan, tangan uga suku kedah terus ngabah, sementara manahan uga pandangan terfokus ing menapa ingkang dipunpajengaken piyambakipun ing layar / kelir.

Friday, June 12, 2015

Blencong


Blencong lebet istilah pedalangan langkung nunjuk dhateng mukawis pirantos panempuhan konjuk tunjukan ringgit ing masa lampau ingkang ngginakaken badhe besem lisah krambil. Lampu blencong niki nduwe bentuk rupi-rupi enten ingkang nduwe bentuk kados peksi Jatayu, enten ingkang nduwe bentuk kados celengan kaliyan suwiwi kiwa uga tan. Blencong niki kedamel saking kajeng nduwe jejer utawia perunggu, kaliyan lubang ing madya konjuk menaruhlisah uga nggadhahi sumbu ingkang sowan datheng arah kelir/ layar.
Blencong ngrupikaken pirantos panempuhan ingkang nduwe gina konjuk nggesangaken bayangan ringgit ing kelir/layar. ringgit ingkang nggadhahi cetdasar prada jene badhe keningal langkung gesang. mekaten ugi bayanganingkang dipunpikantukaken menawi dipunningal saking wingking layar badhe keningal langkung artistik. Terpaan angin majeng sumbu blencong badhe mbekta efek piyambak ing ringgit ingkang saweg dipuntampilaken dening satiyang dalang.
Dalang betah mengecek uga membenahi konjuk nggeret sumbu blencongkajengipun mboten padam uga sinarnya sami kaliyan kebetahan pergelaran.setunggal pirantos benten ingkang namanyasumpit dibetahaken konjukmenjepit sumbu blencong ingkang biyasanipun kedamel saking bebed utawikapas ingkang sampun dipunbentuk kados tangsul. kengatos-atosan satiyangDalang ugi mutlak dibetahaken lebet ngginakaken sumpit niki, amargi percikanlatu blencong gampil mbesem bebed ingkang dipunengge dening Dalang.
Nanging blencong kala niki sampun awis dipunkanggekaken amargi dipunanggep mboten praktis uga sinarnya kirang pajar. ing perkembangannyablencong dipungantosaken kaliyan lampu petromak. ing zaman ingkang sarwa listrik niki blencong dipungantos kaliyan lampu bohlam (lampu pijar), bahkankala sakmenika amargi pergelaran ringgit asring dipunwontenaken inglapangan wiyar uga akbar mila lampu blencong dipungantosaken kaliyan lampuhalogen (sawarni lampu mobil) 1000 watt.

Pergelaran ringgit ingkang ngginakaken lampu blencong ing kala sakmenika namung enten ing keraton kamawon uga namung konjuk acara ritual khususkados ruwatan uga pentas pesanan para turis manca nagari ingkang mbadhenipergelaran ringgit kados sejatosipun tempo riyen.

Wednesday, June 10, 2015

Jaman Edan

donyane tansaya peteng
kalimput pedhut dhedhet lelimengan
rasane seseg ana jeron dhadha
ambegan dawa ora bisa

donyane jare tambah bawera
nyatane saya ora mingsra
jalaran saking akehing manungsa
kang padha kelangan tresna
tresna nyang pepadha
tresna nyang dalan padhang ilang
mung kari gambaran kledhang-kledhang
kabeh sarwa pating regemeng

kaya gendruwo neng pinggir keren

Sumber. Majalah Penjabar Semangat

Tuesday, June 9, 2015

Lelakon Seragam Putih Biru

Dina iki…
Nalika aku mlebu ruwangan iki,
Gegambaran crita kang kawuri
Kaentha cetha,
Kadya kipas ngawe-awe ing angenku
Nalika sliramu lungguh ing bangku iku
Nganggo sragam putih biru
Wolulas taun kepungkur
Nalika sliramu takon
Sapa kenya sakelas iki kang kumisen?
Sebel, sengit, gela…
Surake kanca gawe wirange ati
Geneya setengah taun candhake
Nawalamu teka ndalidir
Nelakake kayungyunmu
Nanging ati iki wis daktutup rapet
Nganti seprene
Kekancan iku prayogane
Sepira gedhene katresnanmu
Amung sliramu kang nyumurupi
Kagawa terus namaku ing yogamu

Amung sliramu kang mangerteni

Wednesday, June 3, 2015

Dempu Awang (Cerita Batu Balai)


Pisan wanci, enten gesang ing petani sepuh kaliyan anakipun, Dempu Awang.piyambake sedaya miskin sanget. mukawis dinten, dempu awang wicanten dhateng ibunipun, "kula kersa berlayar uga nyagedaken kathah arta." Paraestri sepuh punika sedhih sanget piyambakipun ngajengipunaken anakipun kesah. tulung ngatos-atos. "criyosipun dhateng anakipun. "kula badhe salajengberdoa konjuk samang.

Dempu Awang dados satiyang panyeganten, piyambakipun berlayaruntukbanyak panggen. saksampune nyambut damel salebetipun nduwe taun-taun, piyambakipun dados jangkauan panyeganten. piyambakipun nggadhahi baito ageng kaliyan gangsal layar. piyambakipun nggadhahi kathah sailormennyambut damel konjukipun. piyambakipun nggadhahi griya ageng uga semah ingkang elok.

Kathah tiyang kersa kepanggih kaliyanipun. ibunipun ugi kersa baitonipun. piyambakipun kersa ningali piyambakipun. nanging Dempu Awang mboten ngakeni ibunipun. "mboten, ibu kula mboten sepuh uga miskin kados samang," bengkokipun ". "mangga kesah radin, ningal, kula gadhah griya ageng uga semah ingkang elok. estri sepuh punika sedhih sanget, piyambakipun kesah datheng griya. sakmenika piyambakipun mboten kersa berdoa konjuk DempuAwang malih.

Baita awiti berlayar malih. dumadakan enten strom ageng. Gelombang agengmenghantam baita. baita mlebet datheng datheng tenggelam. punika kesapih datheng pantai uga dados sela. sakmenika, sela taksih saged dipunningal ing celak Mentok, ing Pulau Bangka. Hal niki kanaman "sela Balai".

Terjemahan :


Sekali waktu, ada hidup di petani tua dengan anaknya, Dempu Awang. Mereka sangat miskin. Suatu hari, dempu awang berkata kepada ibunya, "Saya ingin berlayar dan mendapatkan banyak uang." Para wanita tua itu sangat sedih dia membiarkan anaknya pergi. Tolong hati-hati. "Katanya kepada anaknya. "Aku akan selalu berdoa untuk Anda.

Dempu Awang menjadi seorang pelaut, ia berlayar untukbanyak tempat. Setelah bekerja selama bertahun-tahun, ia menjadi jangkauan pelaut. Dia memiliki kapal besar dengan lima layar. Dia memiliki banyak sailormen bekerja untuknya. Dia memiliki rumah besar dan istri yang cantik.

Banyak orang ingin bertemu dengannya. Ibunya juga ingin kapalnya. Dia ingin melihat dia. Tapi Dempu Awang tidak mengakui ibunya. "Tidak, ibu saya tidak tua dan miskin seperti Anda," teriaknya ". "Silakan pergi jalan, lihat, aku punya rumah besar dan istri yang cantik. wanita tua itu sangat sedih, dia pergi ke rumah. Sekarang dia tidak mau berdoa untuk Dempu Awang lagi.


Perahu mulai berlayar lagi. Tiba-tiba ada strom besar. Gelombang besar menghantam perahu. Perahu masuk ke ke tenggelam. Itu tersapu ke pantai dan menjadi batu. Sekarang, batu masih dapat dilihat di dekat Mentok, di Pulau Bangka. Hal ini disebut "Batu Balai".

Sunday, October 12, 2014

Dolanan

Urip kaya lagi dolanan
Ana menang, ana kalah
Ana bungah, ana susah
Nanging saiki donya sarwa kuwalik
Dolanan kaya lagi urip
Ora perlu nyambut gawe
Dolanan wae rak wis cukup kanggo urip?
Dolanan nomer, dolanan kertu
Dolanan ukum, dolanan jabatan
Apa maneh? Sapa sing ngerti?
Iki lagi dolanan lho!



Wednesday, September 24, 2014

Keong mas
Kira-kira wis setaun desa Dhadapan ngalami mangsa ketiga kang dawa dadine larang pangan lan akeh lelara gawe uripe warga ketula-tula.
Ora beda mbok Randha Dhahapan, pawongan wadon tuwa sing lola tanpa dulur, nggo nyambung uripe sabendinane dheweke luru krowodan ing alas kewan. Kewan kali kang nyisa ing sawedhing mbebegan. Kahanan kaya mangono dheweke ora nggresula. Malah saya nyaketake marang Gusti Kuasa. “Duh Gusthi paringana pepajar ing desa kula mugi-mugi inggal kalis saking prahara punika.”
Esuk-esuk mbok Randha menyang alas golek panganan. Nalika lagi milang-miling ruh cahya cumlorot saka sak tengahing kali kanga sat. ing batine tuwuh pitakon “Cahya apa kuwi, kok cumlorot kaya emas ?” banjur nyedaki sumber cahya mau. Bareng dicedaki jebul sawijining keong Mas kang nyungsang ing antara watu-watu kali. Keong banjur digawa mulih tekan ngomah dicemplungake genthong.
Kaya biyasane, mbok Randha menyang alas nanging nganti meh surup urung entuk krowodan dheweke banjur mulih ngelanthung ora entuk opo-opo. Sakwise leyeh-leyeh ing emperan dheweke nyang pawon menawi ana krowodan kang bias ganjel wetenge kang luwe. Dheweke kami tenggengen ngerti panganan kang ing pawone. Batine kebak pitakon sopo sing ngeteri panganan kuwi. Ing saben dina sak bacute saben mulih ko alas pawone wis cumepak panganan. Mula kanthi sesideman dheweke ndedepi sapa kang mlebu ing pawone.
Mbok Randha kaget ora kinara. Saben ditinggal lunga Keong Mas mau metu saka genthong malih dadi putri kang ayu. Mbok Randha banjur nakoni sapa sejatine putri ayu kuwi.
“Nduk wong ayu sliramu iki sapa kok nganti kedarang-darang ing alas lan jilmo Keong Mas ?”
“Yung aranku Candrakirana, aku iki garwane Raja Inukerta. Raja ing Jenggala.”
“Lho kok nganti dadi Keong Mas lan tumeka alas Dhadapan kuwi larah-larahe kepiye ?”
Dewi Candrakirana banjur njlentrehake menawa ing sakwijining dina dicidra Raja Jin Sakti kang kareb ngepek garwa. Ananging dheweke ora gelem nuruti karepe Jin. Jin muntab, Dewi Candrakirana sinebda dadi Keong Mas banjur diguwang nyang kali, adoh saka kraton Jenggala. Wekasane ora bisa ketemu karo garwane Inukerta. Anehing kahanan nalika kecemplungan Keong Mas kaline dadi asat. Asate banyu jalari Keong Mas nyungsang ing watu nganti nemahi tiwas. Bejane ditemu lan diopeni Mbok Randha Dhadapan.
Mula kuwi yen supaya aku ora konangan Raja Jin aku tak ndelik neng kene anggepen aku anakmu dhewe lan wenehana aran Limaran. Lagi saktengahing rerembugan, ana swara lanang di dhodog Mbok Randha banjur mbukakne lawang. Dhayoh kang sandangane nuduhake punggawa kraton, crita menawa dheweke diutus Raden Inukerta supaya njaluk banyu kang diwadahi bokor kencana.

Nampa kendhi pratala kang diwadahi bokor kencana, Raden Inukerta sauwat kaget amargi kelingan ora ana liyane sing kagungan kendhi pratala diwadahi bokor kencana kajaba Dewi Candrakirana. Raden Inukerta banjur ngajak para punggawa bali nyang Dhadapan nemoni Limaran. Eeeba bungahe Raden Inukerta ketemu Limaran kang sejatine garwane dewe Dewi Candrakirana kang wis suwe ilang. Ketemune Raden Inukerta karo garwane dibarengi udan deres ing desa Dhadapan. Tekane udan wise pageblug ing desa Dhadapan. Kali bali mili, tlaga agung, desa dadi reja. Kabul panyuwune Mbok Randha Dhadapan.